Inleiding
Constitutioneel eczeem, ook wel atopisch eczeem of atopische dermatitis genoemd, is een chronische ontsteking van de huid met een grillig verloop. Het geeft hevige jeuk, een droge huid en opflakkeringen die telkens terugkomen. De aandoening begint meestal al op de babyleeftijd of in de vroege kindertijd, maar kan tot op volwassen leeftijd blijven bestaan. Eczeem is niet besmettelijk, toch heeft het vaak flinke invloed op het dagelijks leven: het verstoort de nachtrust, het werk, school en het humeur.
Naar schatting krijgt tot een vijfde van de kinderen ergens in de jeugd met constitutioneel eczeem te maken. Bij een deel van hen worden de klachten met de jaren milder. Bij anderen blijft het eczeem levenslang terugkeren, met rustige periodes die worden afgewisseld door nieuwe opflakkeringen.
Wat is constitutioneel eczeem?
Bij constitutioneel eczeem werkt de huidbarrière onvoldoende en reageert het immuunsysteem overgevoelig. Daardoor wordt de huid droog, gevoelig, snel rood en jeukerig. De jeuk lokt krabben uit, en krabben beschadigt de huid nog verder. Zo ontstaat de bekende jeuk-krabcyclus, die het eczeem in stand houdt.
De aandoening hangt vaak samen met andere atopische klachten, zoals astma en hooikoorts. De plek op het lichaam verschilt per leeftijd. Bij baby's zitten de plekken vaak op de wangen en de strekzijden van armen en benen. Bij oudere kinderen juist in de elleboogplooien en knieholten. Bij volwassenen zie je het eczeem vooral in het gezicht, in de hals, op de handen en op de bovenkant van de borst.
Oorzaken en risicofactoren
Constitutioneel eczeem heeft niet één oorzaak. Erfelijke aanleg, de omgeving en de werking van het immuunsysteem spelen samen een rol.
- Erfelijke aanleg: komt eczeem, astma of hooikoorts in de familie voor, dan is de kans op eczeem groter. Sommige mensen missen door aanleg bepaalde bouwstenen van de huid, waardoor de barrière meer vocht doorlaat en prikkels makkelijker binnenkomen.
- Omgeving: droge lucht door centrale verwarming, plotselinge temperatuurwisselingen, zweet, ruwe of wollen kleding, agressieve wasmiddelen, geparfumeerde verzorgingsproducten, huisstofmijt en huidschilfers van huisdieren kunnen een opflakkering uitlokken of verergeren.
- Huidflora en infecties: een beschadigde huid raakt sneller bevolkt met micro-organismen. Dat kan de ontsteking aanwakkeren en soms een infectie veroorzaken.
- Overgevoelig immuunsysteem: een gevoelig immuunsysteem ziet gewone prikkels aan voor een bedreiging en reageert met ontsteking in de huid.
- Leefstijl en stress: spanning, te weinig slaap, zweten in de hitte en veelvuldig contact met prikkelende stoffen op het werk (schoonmaak, kappersvak, horeca) maken opflakkeringen waarschijnlijker.
- Voeding: vooral bij jonge kinderen kan een enkel voedingsmiddel de klachten uitlokken. Pas je voeding alleen aan na overleg met een arts, zodat je niet onnodig voedingsstoffen weglaat.
Symptomen
De klachten en de ernst wisselen per persoon en per periode. De meest voorkomende symptomen zijn:
- Jeuk, vaak het hevigst 's nachts, waardoor de slaap verstoord raakt.
- Droogheid en schilfering: de huid voelt ruw aan en kan barsten.
- Roodheid, uitslag en irritatie op de plekken waar de ontsteking actief is.
- Nattende plekjes en korstjes bij een felle opflakkering of wanneer er een infectie bij komt.
- Verdikte huid met een grover lijnenpatroon (lichenificatie) als de jeuk en het krabben lang aanhouden.
Bij kinderen met eczeem zie je daarnaast vaak lichte, fijn schilferende plekjes op de wangen of bovenarmen. Dit heet pityriasis alba en herstelt meestal vanzelf.
Wanneer naar de huisarts of huidarts?
Een consult is verstandig wanneer:
- de jeuk hevig is en je slaap, concentratie of dagelijkse bezigheden in de weg zit;
- de huid er geïnfecteerd uitziet: felle roodheid, pijn, nattende plekken, gele korstjes of een vervelende geur, eventueel met koorts;
- de plekken zich snel uitbreiden of meteen terugkomen zodra je met verzorgen stopt;
- gewone, vrij verkrijgbare middelen niet helpen of de huid steeds verder verslechtert;
- je vermoedt dat bepaalde prikkels of voedingsmiddelen de opflakkeringen uitlokken en je een onderbouwd plan wilt om dat na te gaan.
Verschijnt het eczeem bij een baby of heel jong kind, of tijdens de zwangerschap of borstvoeding, ga dan zeker langs. De arts helpt je de veiligste, op maat gemaakte aanpak te kiezen.
Diagnose
De arts stelt constitutioneel eczeem meestal vast op basis van je verhaal, de klachten en het bekijken van de huid. Daarbij let de arts op de aard en uitgebreidheid van de plekken, de hevigheid van de jeuk, hoe vaak het opflakkert en hoeveel last je ervan hebt. Soms is aanvullend allergieonderzoek nodig om andere aandoeningen, zoals contacteczeem of psoriasis, uit te sluiten.
Het helpt om zelf een kort dagboek bij te houden: noteer op welke dagen het eczeem opvlamt, welke nieuwe producten je gebruikt en wat je eet. Zo worden mogelijke uitlokkers sneller zichtbaar.
De dermatologen van iDerma stellen de diagnose, bepalen hoe ernstig het eczeem is en maken een persoonlijk verzorgings- en behandelplan. Dat kan op afstand, via een online consult, zodat je klachten snel worden besproken.
Behandeling
Constitutioneel eczeem behandel je stap voor stap. Het doel is de huidbarrière herstellen, de ontsteking dempen, de jeuk onder controle krijgen en opflakkeringen minder vaak laten terugkomen.
- Dagelijkse huidverzorging: smeren is de basis. Kies een geurvrije, vette verzachtende crème, bijvoorbeeld met ureum, glycerine of ceramiden, en breng die meerdere keren per dag aan, en altijd na het douchen. Smeer binnen enkele minuten na het wassen, zodat het vocht in de huid blijft.
- Mild wassen: douche kort en lauw, vijf tot tien minuten, met een zachte, zeepvrije wasgel. Vermijd hard boenen. Dep de huid droog en smeer daarna direct.
- Ontsteking plaatselijk remmen: tijdens een opflakkering kan de arts een plaatselijk ontstekingsremmend middel voorschrijven; gebruik dat precies volgens advies. Op plekken die vaak terugkomen wordt soms een onderhoudsschema gebruikt, waarbij je minder vaak smeert om de rustige periode te verlengen.
- Natte verbanden: bij een heel droge of hevig jeukende huid kan tijdelijk een techniek met vochtige verbanden helpen om vocht vast te houden en de huid te kalmeren.
- Jeuk onder controle: koele kompressen, vaak smeren, korte nagels, katoenen handschoenen voor de nacht, ademende kleding en het temperen van stress helpen tegen krabben. Een vaste slaaproutine en een koele, niet te droge slaapkamer doen de rest.
- Infectie voorkomen: zie je pijnlijke roodheid, nattende plekken, gele korstjes of ruik je een nare geur, ga dan naar de arts. Zo nodig kiest die een gerichte behandeling tegen de infectie.
- Lichttherapie en aanvullende opties: bij matig tot ernstig eczeem met frequente opflakkeringen kan de dermatoloog lichttherapie voorstellen. Helpt dat onvoldoende, dan bestaat er een behandeling die de overactieve afweer gericht afremt, altijd voorgeschreven en gecontroleerd door een specialist.
- Werk en sport aanpassen: wordt je huid geprikkeld door vaak handen wassen of door chemische stoffen, draag dan beschermende handschoenen en gebruik zachte, geurvrije producten. Sport in ademende kleding, spoel je na afloop af en smeer meteen.
Lukt het niet om de klachten in de hand te houden, of wil je een ruimer behandelplan, dan helpt een online consult bij een dermatoloog van iDerma om de diagnose te bevestigen, de ernst in te schatten en een veilig, persoonlijk plan op te stellen.
Verzorging en preventie
Vaste gewoontes zijn je grootste bondgenoot om opflakkeringen te voorkomen:
- Onderhoud de huidbarrière: smeer de huid een tot twee keer per dag en altijd na het wassen. Smeer ook de gezonde plekken; dat helpt nieuwe uitslag te voorkomen.
- Vermijd prikkels: kies geurvrije verzorgings- en wasmiddelen en spoel de was een keer extra. Mijd wol en ruwe stoffen; katoen en andere zachte, ademende vezels bevallen beter.
- Let op het binnenklimaat: houd de luchtvochtigheid thuis rond de 40 tot 60 procent, lucht de kamers en stof regelmatig af. In de winter kan een luchtbevochtiger helpen tegen de droge lucht van de verwarming.
- Beheers warmte en zweet: oververhitting en zweet prikkelen de huid. Draag kleding in laagjes, spoel je na inspanning af en smeer daarna.
- Zwembad en zon: spoel je na het zwemmen in chloorwater af met schoon water en smeer meteen. Ga verstandig om met de zon en gebruik een zonnebrandmiddel voor de gevoelige huid.
- Voeding: streng en breed schrappen in je voeding kan kwaad. Vermoed je een bepaald product, bespreek dat dan met een arts; onder begeleiding weglaten en weer toevoegen werkt beter.
- Minder stress, meer slaap: voldoende rust, ademhalings- of ontspanningsoefeningen en steun uit je omgeving maken opflakkeringen minder vaak en minder heftig.
Na een opflakkering kleurt de huid soms tijdelijk donkerder of juist lichter. Deze pigmentveranderingen trekken meestal langzaam weg zodra de ontsteking tot rust komt.
Conclusie
Constitutioneel eczeem is chronisch, maar goed te beheersen. Trouw smeren, zachte dagelijkse gewoontes, prikkels beperken en een op maat gemaakte behandeling verminderen de jeuk, verlengen de rustige periodes en verbeteren je kwaliteit van leven. Houd je huid in de gaten, leer je uitlokkers kennen en zoek op tijd hulp. Hoe eerder de juiste aanpak start, hoe beter het resultaat op de lange termijn. Wil je je klachten laten beoordelen, dan kun je terecht bij een dermatoloog van iDerma.
