Inleiding
Psoriasis is een veelvoorkomende, chronische ontsteking van de huid. Kenmerkend zijn scherp begrensde, rode plekken met zilverwitte schilfers, die in golven opkomen en weer wegtrekken. Psoriasis is niet besmettelijk, maar de aandoening kan het dagelijks leven flink beïnvloeden: de jeuk, de zichtbaarheid van de plekken en het chronische verloop vragen om aandacht. In Nederland heeft ongeveer twee tot drie procent van de mensen psoriasis. De aandoening kan op elke leeftijd beginnen, maar laat zich het vaakst voor het eerst zien tussen het twintigste en veertigste levensjaar.
Genezen kan psoriasis nog niet, maar met een goede aanpak lukt het de meeste mensen om de klachten onder controle te houden en lange rustige periodes te bereiken.
Wat is psoriasis?
Bij psoriasis vernieuwen de cellen van de opperhuid veel sneller dan normaal. Waar gezonde huid daar ongeveer vier weken over doet, gebeurt het bij psoriasis in enkele dagen. De cellen stapelen zich op en vormen verdikte, rode plekken (plaques) met een laag zilverwitte schilfers. Deze plekken zitten het vaakst op de ellebogen, knieën, behaarde hoofdhuid en onderrug, maar kunnen overal voorkomen, ook in de handpalmen, op de voetzolen, in huidplooien en rond de geslachtsdelen.
Psoriasis raakt soms meer dan alleen de huid. De nagels kunnen putjes, verdikkingen of kleurveranderingen krijgen en soms loslaten van het nagelbed. Bij ongeveer één op de drie mensen met psoriasis ontstaan daarnaast gewrichtsklachten (artritis psoriatica): pijn, zwelling en ochtendstijfheid. Door het langdurige, zichtbare karakter gaat psoriasis ook vaak samen met spanning, somberheid en een lager zelfbeeld. Bij veel mensen worden de klachten in de winter erger en geeft de zon in de zomer juist verlichting.
Oorzaken en risicofactoren
Psoriasis heeft niet één oorzaak. Erfelijke aanleg, een ontregeld immuunsysteem en prikkels uit de omgeving werken samen.
- Erfelijke aanleg: heeft een ouder psoriasis, dan is de kans groter; met meerdere familieleden loopt die kans verder op.
- Immuunsysteem: bij psoriasis stuurt de afweer verkeerde signalen, waardoor de huidcellen te snel worden aangemaakt en er ontsteking ontstaat.
- Uitlokkende factoren: stress, een huidbeschadiging (een schaafwond, wrijving of een tatoeage kan op die plek psoriasis uitlokken, het zogenoemde köbnerfenomeen), infecties (vooral van de keel en luchtwegen), roken, alcohol, koud en droog weer, hormonale schommelingen en sommige medicijnen. Ook overgewicht, slechte slaap en stofwisselingsproblemen spelen mee.
Vaak worden twee typen onderscheiden: type 1 begint meestal vóór het veertigste jaar, komt vaker in families voor en verloopt soms heftiger; type 2 ontstaat later en is doorgaans milder.
Symptomen
De klachten verschillen per persoon en per periode. De meest voorkomende zijn:
- Huidplekken: scherp begrensde, rode plaques met zilverwitte schilfers; ze kunnen jeuken en soms pijnlijk zijn of gaan kloven.
- Hoofdhuid: stevige schilfering, droogheid en jeuk; de schilfers zijn vaak groot en zitten vast.
- Nagels: putjes, verdikking, brokkeligheid, kleurveranderingen en soms loslaten van het nagelbed.
- Gewrichten: pijn, zwelling en ochtendstijfheid, vooral in de vingers, de onderrug en de hielen.
- Algemeen: afwisseling van opflakkeringen en rustige periodes, soms met een verstoorde nachtrust en emotionele spanning.
Vormen van psoriasis
- Plaquepsoriasis: de meest voorkomende vorm, met de typische schilferende plaques op strekzijden en hoofdhuid.
- Druppelvormige (guttate) psoriasis: kleine, druppelvormige plekjes, vaak na een keelontsteking; komt meer voor bij kinderen en jongvolwassenen.
- Pustuleuze psoriasis: kleine, met vocht gevulde blaasjes op rode huid, plaatselijk (bijvoorbeeld op handpalmen en voetzolen) of over een groter gebied.
- Psoriasis in de plooien (inverse psoriasis): gladdere, minder schilferende rode plekken in de oksels, liezen en onder de borsten.
- Erytrodermische psoriasis: uitgebreide roodheid over vrijwel de hele huid, met koude rillingen en een algeheel ziek gevoel; dit is een spoedgeval.
- Nagelpsoriasis: veranderingen in het uiterlijk en de structuur van de nagels.
- Artritis psoriatica: psoriasis waarbij naast de huid ook de gewrichten zijn aangedaan.
Wanneer naar de huisarts of huidarts?
Een consult is verstandig wanneer:
- de plekken zich snel uitbreiden, hevig jeuken of pijn doen en je slaap en dagelijks leven verstoren;
- je last krijgt van gewrichtspijn, zwelling, ochtendstijfheid of rugpijn;
- er nagelveranderingen zijn of je een schimmelinfectie vermoedt, zodat de arts beide van elkaar kan onderscheiden;
- je koorts of grote zwakte voelt, of er een verdenking is op een uitgebreide roodheid of een pustuleuze vorm;
- gewone verzorging niet helpt of de klachten meteen terugkomen zodra je stopt;
- je zwanger bent, borstvoeding geeft of een zwangerschap plant en een veilig plan wilt.
Groeit een deel van de hoofdhuid dicht met schilfers of valt op die plek tijdelijk haar uit, laat dat dan beoordelen. Meestal groeit het haar weer aan zodra de ontsteking tot rust komt; meer over haaruitval en de vormen ervan lees je hier.
Diagnose
De arts herkent psoriasis meestal al aan het uiterlijk en de verdeling van de plekken. Kenmerkend is dat er onder de schilfers een dun, glanzend vliesje zit; wordt dat beschadigd, dan ontstaan er kleine puntbloedinkjes. Bij twijfel neemt de arts een klein huidstukje (biopt) weg voor onderzoek onder de microscoop. Soms helpt dermatoscopie om psoriasis van andere huidaandoeningen te onderscheiden.
De ernst wordt bepaald aan de hand van het aangedane huidoppervlak, de uitgebreidheid en de invloed op je kwaliteit van leven. Ook let de arts op bijkomende aandoeningen: bloeddruk, cholesterol, suikerstofwisseling en gewicht. Bij verdenking op artritis psoriatica volgen vragen over gewrichtspijn, stijfheid en nagelveranderingen, en zo nodig bloedonderzoek, echografie of een röntgenfoto.
De dermatologen van iDerma stellen de diagnose, schatten de ernst in en maken een persoonlijk behandel- en verzorgingsplan. Dat kan ook op afstand, via een online consult, zodat je snel duidelijkheid en advies krijgt.
Behandeling
Psoriasis is chronisch, maar met de huidige middelen goed te beheersen. Het behandelplan wordt afgestemd op de vorm, de uitgebreidheid, bijkomende aandoeningen, je leefstijl en je wensen.
- Huidverzorging en plaatselijke behandeling: smeer de huid dagelijks met een verzachtende crème, bijvoorbeeld met ureum of glycerine, om de schilfers zacht te maken en de huidbarrière te herstellen. Tijdens een opflakkering kan de arts een plaatselijk ontstekingsremmend middel voorschrijven. Voor de hoofdhuid bestaan speciale producten die de schilfers losmaken en de jeuk verminderen.
- Lichttherapie: onder begeleiding wordt de huid in de kliniek blootgesteld aan een gedoseerde vorm van uv-licht. Dat is vooral geschikt bij uitgebreide plekken of wanneer plaatselijke middelen onvoldoende werken. Een kuur bestaat uit meerdere behandelingen over enkele weken.
- Behandeling van binnenuit: bij matige tot ernstige psoriasis, bij gewrichtsklachten of bij grote invloed op het dagelijks leven kan de arts een behandeling voorschrijven die de overactieve afweer afremt. Dat gebeurt onder controle van een specialist, met regelmatige bloedcontroles.
- Gerichte (biologische) behandeling: wanneer andere methodes niet genoeg helpen of niet mogelijk zijn, bestaat er een modernere behandeling die heel gericht bepaalde ontstekingssignalen blokkeert en zo langdurige controle mogelijk maakt.
- Brede aanpak: afvallen bij overgewicht, stoppen met roken, minder alcohol, stress verminderen, goed slapen en aandacht voor somberheid of angst horen er net zo goed bij. Ze verbeteren zowel de huid als de kwaliteit van leven.
Een consult bij een dermatoloog, in de praktijk of online, helpt om de diagnose te bevestigen, de uitlokkers in kaart te brengen en een veilig, passend plan te kiezen. Bij gewrichtsklachten kan de arts je doorverwijzen naar een reumatoloog.
Verzorging en preventie
Psoriasis komt in golven, dus ook in rustige periodes blijft verzorging belangrijk.
- Dagelijkse gewoontes: gebruik milde wasproducten, douche kort en lauw en smeer droge plekken met een verzachtende crème. Vermijd hard boenen en ruwe sponzen.
- Hoofdhuid: kies producten die de schilfers voorzichtig losmaken en de jeuk verzachten; was het haar regelmatig met een niet-prikkelend product.
- Zon en huid: matig zonlicht verlicht bij sommige mensen de klachten, maar bescherm je tegen verbranding, want een zonnebrand kan juist een opflakkering uitlokken.
- Leefstijl: stop met roken, beperk alcohol, beweeg regelmatig en eet gevarieerd en hartvriendelijk. Afvallen bij overgewicht vermindert de ontsteking in het lichaam en verbetert het resultaat van de behandeling.
- Stress temperen: ademhalings- of ontspanningsoefeningen en steun uit je omgeving helpen, want stress is een van de bekendste uitlokkers.
- Infecties voorkomen: behandel keel- en luchtweginfecties op tijd, want die kunnen bij sommige mensen een nieuwe opflakkering veroorzaken.
- Nagels beschermen: houd de nagels kort, wees voorzichtig met agressieve manicure en draag handschoenen bij huishoudelijk werk.
Is een plek genezen, dan blijft er soms tijdelijk een donkerder of lichter vlekje achter. Zulke pigmentveranderingen trekken meestal langzaam weg zodra de huid tot rust is gekomen.
Conclusie
Psoriasis is een chronische ontstekingsziekte die verder reikt dan de huid: ook de nagels en gewrichten kunnen meedoen. Volledig genezen kan nog niet, maar met een persoonlijke behandeling en trouwe verzorging zijn langdurige controle en een goede kwaliteit van leven goed haalbaar. Hoe eerder de diagnose wordt gesteld en een gerichte behandeling begint, hoe beter het resultaat. Herken je de klachten van psoriasis, overleg dan met een dermatoloog. Wil je je huid laten beoordelen, dan kun je terecht bij een dermatoloog van iDerma.
